ગુજરાતમાં મગફળીનો પાક ખુબ મોટા પાયે લેવામાં આવે છે. સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના ખેડૂતો માટે ચોમાસુ મગફળી ની ખેતી એ આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. પણ દર વર્ષે પાકમાં જીવાત અને રોગના કારણે મોટું નુકસાન થાય છે. મગફળીના પાકને સૌથી વધુ નુકસાન મુંડા (સફેદ ઘૈણ) અને કાળી-ફૂગથી થાય છે. આ જીવાત અને રોગ છોડને મૂળમાંથી જ ખતમ કરી નાખે છે. ખેડૂતો ઘણીવાર રાસાયણિક દવાઓ પાછળ હજારો રૂપિયા ખર્ચે છે, છતાં ધાર્યું પરિણામ મળતું નથી. લાંબા ગાળે જમીન પણ બગડે છે. આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે જૈવિક અને ઓર્ગેનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવી જરૂરી છે. મૂંડાથી રોગ કેવી રીતે થાય છે? મગફળીમાં સફેદ મુંડા એ જમીનની અંદર રહેતી જીવાત છે. ચોમાસાના પહેલા વરસાદ પછી આ જીવાતના ભૃંગ (ચોમાસાના કીડા) જમીનમાંથી બહાર આવે છે. તેઓ બોરડી કે લીમડા જેવા ઝાડ પર રાત્રે ભેગા થાય છે અને પાન ખાય છે. ત્યારબાદ આ માદા કીડા જમીનમાં ભેજ વાળી જગ્યાએ ઈંડા મૂકે છે. મૂળને નુકસાન: ઈંડામાંથી નીકળેલી નાની ઈયળો (મુંડા) મગફળીના કુમળા મૂળ ખાવાનું શરૂ કરે છે. છોડનું સુકાવું: મૂળ કપાઈ જવાને કારણે છોડને જમીનમાંથી પોષણ મળતું બંધ થઈ જાય છે. શરૂઆતમાં છોડ પીળો પડે છે અને પછી સુકાઈ જાય છે. ખેતરમાં ખાલા પડવા: મુંડા એક છોડ ખાઈને બાજુના બીજા છોડ પર જાય છે. આનાથી આખા ખેતરમાં વચ્ચે-વચ્ચે મોટા ખાલા પડી જાય છે. કાળી-ફૂગ (કોલર રોટ) થવાના મુખ્ય કારણો મુંડા સિવાય મગફળીમાં કાળી-ફૂગ પણ એક ગંભીર સમસ્યા છે. જ્યારે જમીનમાં વધુ પડતો ભેજ હોય અથવા તાપમાનમાં અચાનક ફેરફાર થાય ત્યારે આ ફૂગ સક્રિય થાય છે. આ ફૂગ જમીન અને બીજ દ્વારા ફેલાય છે. તે મગફળીના થડના નીચેના ભાગે (જમીનની સપાટી પાસે) આક્રમણ કરે છે. રોગની અસરથી છોડનો એ ભાગ કાળો પડી જાય છે અને આખો છોડ ઢળી પડે છે. મુંડાના કરડવાથી જે જખમ થાય છે, તેનાથી આ ફૂગને છોડની અંદર ઘૂસવાનો સીધો રસ્તો મળી જાય છે. તેથી આ બંનેનું સાથે નિયંત્રણ કરવું જરૂરી છે. મગફળીને મૂંડાથી કેવી રીતે બચાવી શકાય? મુંડાનું નિયંત્રણ કરવા માટે વહેલી તકે પગલાં લેવા પડે છે. જો મુંડા મોટા થઈ જાય તો તેને મારવા અઘરા બને છે. વનસ્પતિને બચાવવા માટે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો: ઊંડી ખેડ કરવી: ઉનાળામાં ખેતરની ઊંડી ખેડ કરવી જોઈએ. આનાથી જમીનમાં છુપાયેલા મુંડા અને તેના કોશેટા બહાર આવી જાય છે. પક્ષીઓ તેને ખાઈ જાય છે અથવા સૂર્યના તડકાથી તે નાશ પામે છે. સેન્દ્રિય ખાતરનો સાચો ઉપયોગ: ખેતરમાં ક્યારેય કાચું છાણિયું ખાતર નાખવું નહીં. કાચા ખાતરમાં મુંડા ઝડપથી ઉછરે છે. હંમેશા સારું અને પાકેલું કમ્પોસ્ટ ખાતર જ વાપરવું. પાકની ફેરબદલી: દર વર્ષે એક જ ખેતરમાં મગફળી ન વાવવી. વચ્ચે બાજરી, જુવાર કે તલ જેવા પાક લેવાથી મુંડાનો ઉપદ્રવ ઘટે છે. મુખ્ય પગલાં નિયંત્રણ માટે જો મગફળીના પાકમાં મુંડા અને ફૂગ આવી ગયા હોય, તો યોગ્ય જૈવિક ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરવો જ ઉત્તમ માર્ગ છે. રાસાયણિક ઝેરના બદલે ઓર્ગેનિક પદ્ધતિથી પાકને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખી શકાય છે. ૧. જૈવિક કીટનાશકનો ઉપયોગ બજારમાં સફેદ મુંડા માટે ખાસ જૈવિક દવાઓ ઉપલબ્ધ છે. તેમાં ડૉ. મહાકાલ એ એક શક્તિશાળી ઓર્ગેનિક દવા છે. તે જમીનમાં રહેતા મુંડા અને અન્ય હાનિકારક કીડાઓનો નાશ કરે છે. તે પાકને કોઈ નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર જીવાતને અટકાવે છે. આ અસરકારક સફેદ ઘૈણ નિયંત્રણ દવા ખેડૂતોને ઓછા ખર્ચે વધુ સારું પરિણામ આપે છે. ૨. એન્ટોમોપેથોજેનિક નેમેટોડ્સ (EPN) મુંડાના જૈવિક નિયંત્રણ માટે જીવાતનાશક સૂક્ષ્મ કૃમિઓ(એન્ટોમોપેથોજેનિક નેમાટોડ્સ ) એક અસરકારક અને નવી પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે. આ ઝીણા કૃમિ હોય છે જે જમીનમાં જઈને મુંડાના શરીરની અંદર ઘૂસી જાય છે. તેઓ મુંડાને અંદરથી ખાઈને મારી નાખે છે. આ કીટાણુઓ માણસ, પશુ કે પાક માટે સંપૂર્ણ સલામત છે. તે માત્ર નુકસાનકારક જીવાતો પર જ હુમલો કરે છે. આ પદ્ધતિથી સફેદ ઘૈણ નિયંત્રણ લાંબા સમય સુધી મળે છે. ૩. જમીનનો સુધારો અને પોષણ રોગમુક્ત પાક માટે જમીનનું મજબૂત હોવું જરૂરી છે. છોડની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે સારું ખાતર વાપરવું જોઈએ. ગુજરાતમાં ગુણવત્તાયુક્ત ખાતર મેળવવા માટે ખેડૂતો ગુજરાતમાં જૈવિક ખાતરના સપ્લાયર નો સંપર્ક કરી શકે છે. સાચું ઓર્ગેનિક ખાતર જમીનમાં નકામી ફૂગને વધતી અટકાવે છે. અન્ય ઉપાયો અને કાળજી મગફળીના પાકને શરૂઆતથી જ મજબૂત બનાવવા માટે વાવણી વખતે અને પાકના વિકાસ દરમિયાન ખાસ ધ્યાન આપવું પડે છે. બીજ સંસ્કાર (પટ આપવો) વાવણી કરતા પહેલાં મગફળીના બીજને ફૂગનાશક દવાનો પટ આપવો ખૂબ જ જરૂરી છે. જૈવિક નિયંત્રણ માટે ટ્રાઇકોડર્મા હરજીયાનમ (Trichoderma) ફૂગનો પટ આપી શકાય. તે કાળી-ફૂગ સામે રક્ષણ આપે છે. ૧ કિલો બીજ દીઠ ૮ થી ૧૦ ગ્રામ પાવડર મિક્સ કરવો. પાક વૃદ્ધિ અને પોષણ જ્યારે પાક નાનો હોય ત્યારે મૂળનો વિકાસ સારો થવો જોઈએ. મગફળીના છોડના ઝડપી વિકાસ માટે ગુજરાતમાં ઉપલબ્ધ જૈવિક છોડ વૃદ્ધિ વધારનાર ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ પ્રવાહી અથવા દાણાદાર સ્વરૂપે આવે છે, જે છોડને પોષક તત્વો ખેંચવામાં મદદ કરે છે. મૂળ મજબૂત હશે તો મુંડા કે ફૂગની અસર ઓછી થશે. પ્રકાશ પિંજર (Light Trap) ચોમાસાના પ્રથમ વરસાદ પછી ખેતરમાં સાંજે ૭ થી ૧૦ વાગ્યા દરમિયાન પ્રકાશ પિંજર ગોઠવવું. મુંડાના પુખ્ત ભૃંગ પ્રકાશ તરફ આકર્ષાય છે. આનાથી કીડા જમીનમાં ઈંડા મૂકે તે પહેલા જ તેને પકડીને નાશ કરી શકાય છે. Kama International Organic: ખેડૂતોનો સાચો સાથી ખેડૂતોને શુદ્ધ અને અસરકારક જૈવિક ઉત્પાદનો સરળતાથી મળી રહે તે માટે કામા ઇન્ટરનેશનલ ઓર્ગેનિક સતત કાર્યરત છે. કંપની ખેડૂતોની જરૂરિયાત મુજબ ઓર્ગેનિક ખાતર અને જૈવિક દવાઓ પુરી પાડે છે. આ તમામ પ્રોડક્ટ્સ ખેતરની ઉત્પાદકતા વધારે છે અને જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવી રાખે છે. તમે ખેતરમાં બેઠા પણ ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદનો ઓર્ડર કરી શકો છો. ભારતમાં ગમે ત્યાંથી ઘરબેઠા સરળતાથી ઓનલાઈન ઓર્ગેનિક ખાતર ખરીદો અથવા વધુ માહિતી માટે અમારા સપ્લાયરનો સંપર્ક કરો.. આનાથી સાચી દવા અને વ્યાજબી ભાવની ખાતરી મળે છે. ખેતીમાં રોગમુક્ત ઉત્પાદન મેળવવા માટે આ એક આધુનિક ડગલું છે. ખેડૂતો માટે યાદ રાખવા જેવી મહત્વની બાબતો ક્રમ કાર્ય સમયગાળો ફાયદો ૧ ઊંડી ખેડ ઉનાળામાં (મે મહિનો) મુંડાના કોશેટાનો નાશ થાય છે ૨ બીજ પટ વાવણીના થોડા કલાકો પહેલા કાળી-ફૂગ અને સુકારા સામે રક્ષણ ૩ પ્રકાશ પિંજર પ્રથમ વરસાદ પછી તુરંત પુખ્ત જીવાતનો નાશ, ઈંડા મુકતા અટકે ૪ ઓર્ગેનિક દવા પાકની શરૂઆતની અવસ્થામાં મૂળનો વિકાસ અને જીવાતથી લાંબી સુરક્ષા મગફળીમાં મુંડા અને કાળી-ફૂગ પાકને આખો નષ્ટ કરી શકે છે. તેથી માત્ર રાસાયણિક દવાઓ પર આધાર રાખવાના બદલે ડૉ મહાકાલ અને ડૉ વીટો પ્લસ જેવા જૈવિક નિયંત્રકોનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે, જે નેમેટોડ્સ જેવા રોગોના નિયંત્રણમાં અસરકારક રીતે મદદ કરે છે. આ એક સંપૂર્ણ જૈવિક જીવાત તથા રોગ નિયંત્રણ પદ્ધતિ છે. આ આયોજનપૂર્વકની ખેતીથી ખેડૂતો મગફળીનું બમણું ઉત્પાદન મેળવી શકે છે અને જમીનને પણ ઝેર મુક્ત બનાવી શકે છે.