આજે ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરોના વધુ પડતા ઉપયોગથી જમીન બગડી રહી છે. જમીન સખત બની ગઈ છે અને પાકનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે ગુજરાતના પ્રગતિશીલ ખેડૂતો હવે જૈવિક ખેતી તરફ વળી રહ્યા છે. જમીનને ફરીથી જીવંત કરવા માટે ઓર્ગેનિક પદ્ધતિઓ જરૂરી છે. જો તમે ગુણવત્તાયુક્ત ઓર્ગેનિક ખાતર શોધતા હોવ, તો એક વિશ્વાસપાત્ર ગુજરાતમાં ઓર્ગેનિક ખાતરના સપ્લાયર પાસેથી જૈવિક ઉત્પાદનો મેળવીને ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે. જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવામાં માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. સાદી ભાષામાં કહીએ તો, માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા એટલે ખેતી માટે ફાયદાકારક એવા જુદા-જુદા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ (બેક્ટેરિયા અને ફૂગ) નું એક શક્તિશાળી જૂથ. આ જીવાણુઓ એકસાથે મળીને જમીનમાં કામ કરે છે અને છોડને પોષણ આપે છે. માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા જમીનમાં કેવી રીતે કામ કરે ? જમીનની અંદર અસંખ્ય નાના જીવો રહેલા છે. જ્યારે આપણે ખેતરમાં માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા આપીએ છીએ, ત્યારે તેમાં રહેલા અલગ-અલગ બેક્ટેરિયા પોતાનું કામ શરૂ કરે છે. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે કુદરતી છે. નાઇટ્રોજનનું સ્થિરીકરણ: હવામાં રહેલા નાઇટ્રોજનને ખેંચીને આ જીવાણુઓ છોડના મૂળ સુધી પહોંચાડે છે. આનાથી યુરિયા ખાતરની જરૂરિયાત ઓછી થાય છે. અદ્રાવ્ય તત્વોને ઓગળવા: જમીનમાં અગાઉ નાખેલું ફોસ્ફરસ કે પોટાશ ખાતર ઘણીવાર પથ્થર જેવું થઈને પડ્યું રહે છે, જેને છોડ લઈ શકતો નથી. કન્સોર્ટિયાના બેક્ટેરિયા તે તત્વોને ઓગાળીને પાણી સાથે છોડને પીવડાવે છે. સેન્દ્રિય કચરો સડાવવો: ખેતરમાં રહેલા પાકના અવશેષો કે છાણીયા ખાતરને આ જીવાણુઓ ઝડપથી સડાવીને ઉત્તમ સેન્દ્રિય પદાર્થમાં ફેરવી નાખે છે. પર્યાવરણની સુરક્ષા: આ જીવાણુઓ જમીનમાં કુદરતી ચક્રને સક્રિય રાખે છે. જમીનને વધુ ઉપજાઉ બનાવવામાં સૂક્ષ્મજીવોનું યોગદાન સૂક્ષ્મજીવોનું યોગદાન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેઓ જમીનમાં પોષક તત્ત્વોની ઉપલબ્ધતા વધારવામાં, સજીવ પદાર્થોના વિઘટનમાં અને છોડના સ્વસ્થ વિકાસમાં મદદ કરે છે. સૂક્ષ્મજીવો વગર જમીન માત્ર માટીનો ઢગલો બનીને રહી જાય છે અને તેની કુદરતી ઉર્વરક શક્તિ ઘટી જાય છે. જૈવિક કન્સોર્ટિયાના મુખ્ય ફાયદાઓ ખેતરમાં આ જૈવિક પ્રવાહી, દાણાદાર અથવા પાવડરનો ઉપયોગ કરવાથી પાક અને જમીન બંનેને લાંબા ગાળાના ફાયદા થાય છે. જમીનની સુધારણા: આના ઉપયોગથી સખત થઈ ગયેલી જમીન નરમ અને પોચી બને છે. જમીનમાં અળસિયાની સંખ્યા વધે છે. મૂળનો અદભુત વિકાસ: જીવાણુઓ છોડના મૂળની આસપાસ એક સુરક્ષા કવચ બનાવે છે, જેથી મૂળ ઊંડે સુધી જાય છે. રોગ સામે રક્ષણ: આ કન્સોર્ટિયા જમીનજન્ય નુકસાનકારક ફૂગ અને સુકારા જેવા રોગો સામે લડવાની તાકાત આપે છે. ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો: રાસાયણિક ખાતરો પાછળ થતો મોટો ખર્ચ અટકે છે. ઓછા ખર્ચે વધુ અને ગુણવત્તાયુક્ત પાક તૈયાર થાય છે. ગુણવત્તામાં સુધારો: પાકના દાણા ભરાવદાર બને છે અને શાકભાજી કે ફળોનો સ્વાદ અને ચમક વધે છે. પાકની ઝડપી છોડ વૃદ્ધિ કેવી રીતે થાય દરેક ખેડૂત ઈચ્છે છે કે તેનો પાક શરૂઆતથી જ લીલોછમ અને મજબૂત રહે. માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા છોડની વૃદ્ધિને કુદરતી રીતે ઝડપી બનાવે છે. જ્યારે જીવાણુઓ જમીનમાં સક્રિય થાય છે, ત્યારે તેઓ છોડ માટે જરૂરી કુદરતી હોર્મોન્સ (એન્ઝાઇમ્સ) પેદા કરે છે. આ હોર્મોન્સ છોડને વધુ ફૂટ (પીલા) વણવામાં અને નવી ડાળીઓ બનાવવામાં મદદ કરે છે. છોડના પાન મોટા અને લીલા બને છે, જેથી તે સૂર્યપ્રકાશમાંથી પોતાનો ખોરાક વધુ સારી રીતે બનાવી શકે છે. મૂળનો વ્યાપ વધવાને કારણે છોડ દુષ્કાળ કે પાણીની અછત સામે પણ લાંબો સમય ટકી શકે છે. આ રીતે કોઈપણ રાસાયણિક ઝેર વગર છોડનો વિકાસ ખુબ જ ઝડપથી થાય છે. માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયાનો વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગ આ જૈવિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ખેતીના અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં ખુબ જ સરળતાથી કરી શકાય છે. સામાન્ય ખેતીમાં: કપાસ, મગફળી, ઘઉં, ડાંગર અને જીરૂ જેવા તમામ પાકમાં આનો ઉપયોગ પાણી સાથે આપીને અથવા ખાતરમાં ભેળવીને થાય છે. બાગાયતી પાકોમાં: કેરી, લીંબુ, દાડમ અને જામફળ જેવા ફળઝાડમાં દર વર્ષે આ જીવાણુઓ આપવાથી ફળોનું ઉત્પાદન વધે છે અને ફળ ખરતા અટકે છે. શાકભાજીની ખેતીમાં: ટામેટા, મરચી, રીંગણ અને દૂધી જેવા શાકભાજીના પાકમાં રોગ ઓછો આવે છે અને ઉતારો સારો મળે છે. ધરૂવાડિયામાં (નર્સરી): નાના છોડ તૈયાર કરતી વખતે જ જો આનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો છોડ હેલ્ધી બને છે અને ફેરરોપણી વખતે મરી જતા નથી. જમીન સુધારવા માટે અન્ય જૈવિક ખાતરોનું મહત્વ ખેતીને કાયમી નફાકારક બનાવવા માટે માત્ર એક જ વસ્તુ પર આધાર રાખી શકાતો નથી. જમીન સુધારવા માટે સંપૂર્ણ બાયો પ્રોડક્ટ્સની શ્રેણી વાપરવી પડે છે. તમે બજારમાંથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું બાયો ઓર્ગેનિક ખાતર લાવીને ખેતરમાં નાખી શકો છો. આ ખાતર જમીનમાં ઓર્ગેનિક કાર્બન વધારે છે, જે જીવાણુઓનો મુખ્ય ખોરાક છે. તેવી જ રીતે, મૂળના વિકાસ માટે ખાસ પ્રકારની જૈવિક ફૂગ એટલે કે માયકોરાઇઝલ જૈવિક ખાતર નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ ફૂગ છોડના મૂળ સાથે જોડાઈને જમીનના છેક ઊંડા ખૂણેથી પાણી અને ઝીણા પોષક તત્વો ખેંચીને છોડને પહોંચાડે છે. આવા અલગ-અલગ જૈવિક ખાતરોના મિશ્રણથી જ ખેડૂતો કુદરતી રીતે જમીનની ફળદ્રુપતા વધારી શકે છે, એટલે કે જમીનની ફળદ્રુપતા કાયમ માટે જાળવી રાખવી શક્ય બને છે. ખેતીને આધુનિક બનાવવાની સાચી દિશા ભારતમાં હવે ખેતી પદ્ધતિ બદલાઈ રહી છે. સરકાર અને વૈજ્ઞાનિકો પણ રાસાયણિક ખાતરો ઘટાડીને જૈવિક ખાતરો વાપરવાની સલાહ આપે છે. આજે દેશમાં ગુણવત્તાયુક્ત જૈવિક ખાતરોનું ચલણ ખુબ જ વધી ગયું છે કારણ કે લોકો હવે કેમિકલ વગરનું શુદ્ધ અનાજ અને શાકભાજી ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. ગુજરાતના સંદર્ભમાં વાત કરીએ તો, પાણીની તંગી અને જમીનમાં ક્ષારની સમસ્યા વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં જૈવિક ખેતી જ ગુજરાતમાં ખેતીનું ભવિષ્ય છે. જે ખેડૂતો અત્યારથી જ જમીન સુધારવા પાછળ ધ્યાન આપશે, તેમની ખેતી આવનારા સમયમાં પણ નફાકારક રહેશે. ખેડૂતોને આ દિશામાં મદદ કરવા માટે અને શુદ્ધ ઓર્ગેનિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે હરે કૃષ્ણ - કામા ઇન્ટરનેશનલ ઓર્ગેનિક પ્રોડક્ટ એક મોટું અને પ્રશંસનીય ડગલું છે. આ પ્રોડક્ટ્સ જમીનની તંદુરસ્તી સુધારીને પાકને કુદરતી તાકાત આપે છે. ખેડૂતો માટે વાપરવાની સરળ રીત વિગત / પદ્ધતિ જરૂરી પ્રમાણ યોગ્ય સમય અને રીત મુખ્ય મિશ્રણ તૈયાર કરવું 200 લીટર શુદ્ધ પાણી300 ગ્રામ ડૉ. મંથન1 લીટર ડૉ. હરે કૃષ્ણ આ બધું જ મિક્સ કરી 12 થી 24 કલાક રહેવા દેવું. પિયત / ડ્રિપ દ્વારા વપરાશ ઉપર તૈયાર કરેલું મિશ્રણ + 180 લીટર પાણી ડ્રિપ દ્વારા કે ખુલ્લા પાણી (ફ્લડ ઈરિગેશન) દ્વારા ખેતરમાં આપવું. બાકી બચેલા ભાગનો ઉપયોગ બાકી રહેલા 20 લીટર મિશ્રણમાં ફરી પાણી ઉમેરી,સાથે 300 ગ્રામ ડૉ. મંથન મિક્સ કરવું આ મિશ્રણને પણ 12 થી 24 કલાક રહેવા દઈને ઉપયોગમાં લેવું. માઇક્રોબિયલ કન્સોર્ટિયા એ કોઈ કેમિકલ નથી, પણ જમીનના સાચા મિત્રોનું ટોળું છે. તેનો નિયમિત ઉપયોગ કરવાથી ખેતરની માટી જીવંત બનશે અને પાક રોગમુક્ત રહેશે. આજે જ ઓર્ગેનિક પદ્ધતિ અપનાવો, ખર્ચ ઘટાડો અને પ્રગતિશીલ ખેડૂત બનો.